नेपाली क्राफ्ट मदिरा विश्व बजारतर्फ : स्थानीय डिस्टिलरीहरूको नयाँ कदम

पोखराको बाहिरी क्षेत्रमा रहेको सानो कारखानामा सुरु गरिएको एउटा प्रयोगले अहिले नेपाली क्राफ्ट जिन उद्योगको कथा बनाएको छ — जुनिपर, धनियाँ, र जंगली टिमुरलाई तामाको भाँडोमा मिसाएर नयाँ स्वाद सिर्जना गरिएको थियो। तीन वर्षपछि, त्यही ब्रान्ड हिमालय क्राफ्ट स्पिरिट्स ले एशियन बेभरेज अवार्डमा रजत पदक जित्यो र सिङ्गापुर तथा बेलायतका आयातकर्ताहरूको ध्यान तान्यो। नेपालभर अहिले यस्तै साना उत्पादकहरू स्थानीय जडीबुटी र अन्न प्रयोग गरी विश्वस्तरका स्पिरिट उत्पादन गर्दैछन्। मदिरा व्यवसाय संघ काठमाडौंका अनुसार, हाल ६० भन्दा बढी सूक्ष्म डिस्टिलरीहरू दर्ता भइसकेका छन् र अझ २० वटा दर्ता प्रक्रियामा छन्। यी सबैले नेपालका पेय उद्योगमा मौन तर दृढ “क्राफ्ट क्रान्ति” ल्याइरहेका छन्। संघको व्यापार समितिका अनुसार, यसको केन्द्रमा छ — मौलिकता। समितिका प्रमुख रुप तमाङ भन्छन्, “आजका उपभोक्ताले केवल पेय होइन, कथा खोज्छन्। हामी बहुराष्ट्रिय कम्पनीसँग प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छैनौं — हामी बोतलमा आफ्नो पहिचान दिइरहेका छौं।” क्राफ्ट उत्पादकहरूले केवल स्वाद होइन, वातावरणीय र सामाजिक उत्तरदायित्वमा पनि नयाँ मापदण्ड स्थापित गरेका छन्। केहीले सौर्य उर्जाबाट चल्ने डिस्टिलेशन प्रणाली प्रयोग गर्छन् भने केहीले महिलाद्वारा सञ्चालित सहकारीबाट अन्न खरिद गर्छन्। वाणिज्य विभागसँग साझेदारीमा संघले ‘क्राफ्ट मदिरा निर्यात अनुमति रूपरेखा’ तयार गर्दैछ, जसले दस्तावेजीकरण सरल बनाउने, गुणस्तर परीक्षण सुनिश्चित गर्ने र साना उत्पादकका लागि निर्यातको बाटो खोल्नेछ। विज्ञहरूका अनुसार, हिमालयन पहिचान नै नेपालको ठूलो प्रतिस्पर्धात्मक लाभ हो। यी मदिराहरूमा केवल स्वाद होइन, भूगोल मिसिएको छ — हिमालमा उब्जिएको जौ, पहाडी मुहानको पानी र स्थानीय जडीबुटीहरू। पर्यटन पुनर्जीवित भएसँगै, “मेड इन नेपाल” स्पिरिट्सले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ध्यान खिच्ने अपेक्षा गरिएको छ। तर चुनौतीहरू बाँकी छन्। निर्यात प्रक्रिया ढिलो छ र सीमित परीक्षण प्रयोगशालाका कारण प्रमाणिकरण महँगो पर्छ। संघले सरकारले सहयोग गरे केन्द्रीय पेय परीक्षण प्रयोगशाला स्थापना गर्ने प्रस्ताव गरेको छ, जसले अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड अनुरूप प्रमाणन सुनिश्चित गर्नेछ। तर यी कठिनाइबीच पनि उद्योगमा उत्साह फैलिएको छ। उद्यमीहरूले यस आन्दोलनलाई व्यापार मात्र होइन, सांस्कृतिक पहिचानको रूपमा हेर्छन्। कास्कीका एक डिस्टिलर भन्छन्, “हामीले निर्यात गर्ने प्रत्येक बोतलमा हाम्रो माटोको गन्ध हुन्छ — त्यो नाफाभन्दा ठूलो कुरा हो।”